This study was conducted during summer and winter of 2018- 2019 in the agricultural research field of Shahid Chamran University. Experimental design was split- plot based on RCBD with three replications. The main plot was the type of agricultural system in three levels including conventional (Conv), organic (Org) and sustainable (Sust) (integrated between Conv and Org) and sup- plot was the type of pre- cultivated crop in sequence with wheat including cultivation of mung bean (M- W), corn (C- W), sesame (S- W) and fallow (F- W). Yield quantity (yield and its component) and quality (grain protein), an estimate of photosynthesis matter transfer index of wheat and soil organic carbon (SOC) after one double-cropping were measured. The result showed that the highest (545.04 g/m2) and the lowest (409.28 g/m2) seed yields were obtained in Conv and Org respectively. In contract, with the changing type of system from Conv to Org, grain protein was increased significantly (from 8.3 to 9.6 %). In addition, the highest (535.47 g/m2) yield of wheat was obtained from M- W double cropping. On the other hands the highest remobilization and current photosynthesis matter were obtained in the organic agricultural system with M- W and conventional with M- W double cropping. The situation of SOC showed that the highest (33.18 mg/g) SOC was obtained in the organic agricultural system with C- W double cropping. The reason for improving SOC in the organic and sustainable agricultural system was application of organic matter (compost and vermicompost) and crop residue management. Totally, from the crop ecology point of view, sustainable agricultural method with a sequence of M- W was the most desirable system.

سابقه و هدف: کمبود فسفر به طور گسترده در بسیاری از مناطق دنیا به ویژه اراضی خشک و نیمه خشک به دلیل مقادیر بالای کربنات کلسیم گزارش شده است. در خاک های آهکی به دلیل تبدیل سریع فسفر محلول به شکل فسفات های کلسیم نامحلول از قابلیت جذب فسفر کاسته می شود. فسفر آلی، که می تواند تا 80 درصد از کل فسفر خاک را شامل شود، نقش مهمی در تغذیه گیاهان به ویژه در خاک های آهکی با توان تثبیت بالای فسفر ایفا می کند. فسفر آلی خاک از مواد آلی نامتجانسی تشکیل شده و شکل های مختلف فسفر آلی تاثیرات متفاوتی بر حاصل خیزی و کیفیت خاک دارند. کودهای آلی نظیر لجن فاضلاب و کودهای حیوانی به عنوان منبع غنی از مواد آلی و فسفر به خاک بازگردانده می شوند که این امر میتواند سبب تغییر پویایی فسفر در خاک شود. بنابراین، این مطالعه با هدف بررسی تاثیرات کوتاه مدت برخی از کودهای آلی بر شکل های فسفر آلی و قابلیت جذب آن توسط گندم در یک خاک آهکی انجام شد.مواد و روش ها: یک نمونه خاک آهکی از استان کرمان در تابستان 1392 جمع آوری و پس از خشک شدن در هوا، کوبیده و از الک 2 میلی متری عبور داده شد. نمونه خاک به گلدان های حاوی دو سطح 2 و 4 درصد از لجن فاضلاب، کود گاوی و کود مرغی به همراه تیمار شاهد (بدون مصرف کود آلی) در 4 تکرار افزوده شد. تعداد 4 بذر گندم در هر یک از گلدان ها کاشت و به مدت 100 روز در گلخانه با شرایط کنترل شده نگه داری شدند. در زمان برداشت وزن خشک شاخسار و غلظت فسفر شاخسار اندازه گیری شد. همچنین شکل های مختلف فسفر آلی خاک شامل فسفر آلی لبایل، نسبتا لبایل، نسبتا غیرلبایل و غیرلبایل اندازه گیری شد.یافته ها: کاربرد کودهای آلی در خاک سبب افزایش معنی دار وزن خشک شاخسار و غلظت فسفر شاخسار شد. بیش ترین وزن خشک شاخسار و غلظت فسفر شاخسار در خاک تیمار شده با سطح 4 درصد لجن فاضلاب اندازه گیری شد. کودهای آلی به طور معنی داری سبب افزایش تمامی شکل های فسفر آلی در مقایسه با تیمار شاهد شدند. کودهای آلی بیش ترین تاثیر را بر فسفر آلی نسبتا لبایل و کم ترین تاثیر را بر فسفر آلی لبایل نشان دادند صرف نظر از سطوح کاربردی، روند تاثیر کودهای آلی بر تمامی شکل های فسفر آلی به صورت لجن فاضلاب>کود گاوی > کود مرغی بود. همبستگی معنی داری بین فسفر آلی لبایل با فسفر قابل جذب خاک (r=0.92**) و فسفر جذب شده توسط گندم (r=0.92**) مشاهده شد. همچنین وزن خشک شاخسار با فسفر آلی نسبتا لبایل همبستگی بالایی (r=0.96**) را نشان داد. این نتایج نشان می دهد که فسفر آلی لبایل و نسبتا لبایل نقش موثرتری در افزایش فسفر قابل جذب گیاه در مقایسه با سایر شکل های فسفر آلی دارند.نتیجه گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که کودهای آلی قابلیت جذب فسفر توسط گندم و رشد آن را از طریق افزایش شکل های مختلف فسفر آلی به ویژه فسفر آلی لبایل و نسبتا لبایل افزایش داده است.

میزان کاهش عملکرد محصولات در فرایند گذار به کشاورزی ارگانیک، مهم ترین مساله و نگرانی کشاورزانی است که در مرحله تصمیم برای پذیرش کشاورزی ارگانیک هستند. بنابراین ارایه مدل ها و شیوه هایی که بتواند وضعیت تولید محصولات را در دوره گذار تحلیل کند بسیار مهم خواهد بود. در واقع، سازوکار و مخاطراتی که در چنین تبدیلی وجود دارد، باید به دقت مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. در این مطالعه با توجه به اهمیت تولید ارگانیک محصولات در اقتصاد کشاورزی، برآورد مجازی از میزان عملکرد گندم استان خراسان رضوی در شرایط کشت ارگانیک حاصل شده است. با استفاده از داده ای مربوط به 167 کشاورز گندم کار، تابع کاب داگلاس و مفهوم کشش، میزان عملکرد ارگانیک گندم بدست آمد. نتایج نشان داد که در صورت حذف نهاده های شیمیایی از فرایند تولید میزان عملکرد گندم به اندازه 18.95 درصد کاهش می یابد.کاهش عملکرد گندم در مزارع کوچک بیشتر می باشد. با توجه به یافته های مطالعه، حمایت مالی، ترویجی و نهاده های غیرشیمیایی و نیز استفاده از این الگو برای برآورد عملکرد محصولات ارگانیک پیشنهاد شده است.

Water Water deficit especially after heading is one of the most effective factors of wheat yield loss in Iran and across the world and identifying the physiological traits related to plant resilience is of great importance in screening for tolerant varieties. The objective of this study was to evaluate the variation in stem reserves accumulation capacity and its relationship with remobilization in some wheat cultivars. 22 wheat cultivars were cultivated in a split plot design with three replications, full irrigation and 40% of field capacity being main plots. The amount of accumulation and remobilization was estimated by measuring internodes weight and stem soluble carbohydrates content (WSC). Significant genotypic variation among cultivars was observed under both normal and drought conditions. Maximum accumulation was found in lower internodes followed by peduncle and penultimate using dry weight measurement method. In WSC measurement method, however, maximum accumulation was observed in penultimate followed by lower internodes and peduncle. Cultivars ranking based on accumulation was also different in two methods. Drought stress caused decline in internodes weight, WSC and yield and remobilization efficiency. The specific stem weight had the highest correlation with remobilization. Significant correlation was found between grain yield and remobilization, specific stem weight and WSC.

به منظور واسنجی و ارزیابی مدل CERES-Wheat تحت شرایط آب و هوایی اهواز، دو آزمایش مزرعه ای در سال های زراعی 83-1382 و 84-1383 در مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان اجرا گردید. بعلاوه از نتایج حاصل از آزمایشات انجام شده در سال های گذشته در این مرکز نیز استفاده شد. نتایج ارزیابی مدل نشان داد که RMSE محاسبه شده برای مراحل گل دهی، رسیدگی فیزیولوژیک و همچنین برای تولید ماده خشک و عملکرد دانه به ترتیب برابر 5/2 روز، 5 روز، 640 کیلوگرم در هکتار و 460 کیلوگرم در هکتار بود (مقدار RMSE در همه موارد کمتر از 10% میانگین داده های مشاهده شده بود). این مبین توانایی خوب مدل CERES-Wheat در شبیه سازی مراحل فنولوژی و عملکرد گندم تحت این شرایط می باشد. لذا می توان بعد از واسنجی و بررسی صحت کارکرد مدل، آن را برای اهداف پژوهشی مورد نظر در شرایط اقلیمی اهواز به کار برد.

اسیدهای آلی نظیر اسید سیتریک و اسید اگزالیک در واکنشهای ریزوسفر خاک به ویژه در جذب عناصر غذایی نقش مهمی را ایفا می کنند. این تحقیق در سال 1382 به منظور بررسی تاثیر نوع و غلظت های موثر اسید در واکنش های ریزوسفر گندم (Triticum aestivum L.) و تاثیر آنها بر جذب 33P به وسیله ریشه گندم و انتقال آن به اندام های هوایی گیاه انجام گرفت. به این منظور گیاه گندم در محفظه کوچک ریزوسفری محتوی خاک (microcosm) کشت گردید. ریشه به تدریج در لایه های خاک نشان دار شده با KH233PO4 نفوذ کرد. چهل و هشت ساعت بعد از نشان دار کردن خاک، سیترات و اگزالات در دو شکل یونی با غلظت های 1 و 10 میلی مولار به داخل محفظه ریزوسفر تزریق شدند و این عمل روزی یکبار، به مدت چهار روز از همان منفذ ادامه یافت. نتایج حاصل نشان داد اسید اگزالیک جذب فسفر 33P را توسط گیاه به میزان چند برابر افزایش داد ولی اسید سیتریک تاثیر چندانی بر افزایش یا کاهش جذب 33P نداشت. سرعت معدنی شدن اسید سیتریک در ریزوسفر بیشتر از اسید اگزالیک بود و به نظر می رسد که معدنی شدن سریع اسید سیتریک مانع از افزایش جذب 33P به وسیله سیترات گردید، لذا اسید سیتریک در جذب 33P به وسیله گندم اثری نداشت. در نتیجه می توان اظهار داشت که اسیدهای آلی سرعت آزادسازی 33P از کانی ها را در ریزوسفر افزایش داده و جذب این عنصر به وسیله گندم را تسهیل می کنند. این تاثیر به نوع اسید آلی بستگی دارد.

این تحقیق با هدف تأثیر نوع گیاه زراعی بر میزان کربن خاک در زمین­های زراعی تحت تناوب سویا (Glycin max L.) و گندم (Triticum aestivum L.) به­ترتیب در سال­های زراعی 96-1395 در 150مزرعه و 97-1396 در 89 مزرعه در شهرستان گرگان انجام شد. برای تعیین میزان کربن آلی و تغییرات آن، نمونه­های خاک در دو عمق 15-0 و 30-15 سانتی­متری تهیه شدند و سپس کربن آلی خاک با روش والکی - بلک اندازه­گیری شد. توزیع مکانی کربن آلی خاک و تغییرات آن در عمق­های مختلف و در زمان­های قبل از کاشت و پس از برداشت با استفاده از انواع روش­های مختلف درون­یابی در محیط ArcGIS انجام شد. نتایج روش­های درون­یابی نشان داد که روش کریجینگ بهترین مدل برای درون­یابی کربن آلی و میزان انباشت کربن خاک می­باشد. میانگین کربن آلی خاک در مزرعه سویا در شرایط قبل از کاشت در عمق 15– 0 سانتی­متری (عمق اول) به میزان 84/14 تن در هکتار و در عمق 30–15سانتی­متری (عمق دوم) به میزان 41/13 تن در هکتار بدست آمد و در شرایط پس از برداشت سویا در عمق اول به میزان 85/16 تن در هکتار و در عمق دوم نیز به میزان 52/15 تن در هکتار برآورد شد. همچنین میزان کربن آلی خاک در مزارع گندم در عمق­های اول و دوم خاک به­ترتیب 78/16 و 25/15 تن در هکتار در مرحله قبل از کاشت و در شرایط پس از برداشت گندم نیز در عمق­های اول و دوم خاک به­ترتیب 68/13 و 30/12 تن در هکتار به دست آمد. نتایج نشان داد که بخش­های شرقی، شمال، شمال شرقی، جنوب، جنوب شرقی و مرکزی شهرستان به علت دسترسی به سیستم­های آبیاری مدرن، منابع آبی بیشتر، مدیریت­های زراعی مناسب، برگرداندن مناسب بقایای گیاهی به خاک، توسعه روش های کم خاکورزی، به حداقل رساندن آتش زدن بقایا و استفاده از کود دامی دارای بیشترین میزان انباشت کربن بود.

از مدل های شبیه سازی گیاهان زراعی به طور گسترده در کشاورزی استفاده می شود. این مدل ها باعث صرفه جویی در وقت و هزینه می شوند. هدف این مطالعه ارزیابی مدل شبیه سازی CropSyst-Wheat برای پیش بینی نمو، رشد و عملکرد گندم بود. برای این منظور از داده های آزمایش های مزرعه ای مختلف برای چهار رقم گندم کوهدشت، شیرودی، تجن و زاگرس که از ارقام مورد استفاده در استان گلستان هستند، استفاده گردید. توانایی مدل در شبیه سازی مراحل فنولوژیک روز تا گرده افشانی، روز تا رسیدگی، تولید ماده خشک در گرده افشانی و رسیدگی، شاخص سطح برگ در گرده افشانی، تجمع نیتروژن در گرده افشانی و رسیدگی و عملکرد دانه مورد ارزیابی قرار گرفت. جذر میانگین مربعات خطا (RMSE) برای روز تا گرده افشانی و روز تا رسیدگی 5.2 و 9.5 روز بود که به ترتیب 4.6 و 6.4 درصد میانگین می باشد. مقدار RMSE برای شاخص سطح برگ در گرده افشانی 1.2 مترمربع بر مترمربع بدست آمد که 20.9 درصد میانگین است. برای عملکرد دانه RMSE برابر 556 کیلوگرم در هکتار بود که 13.3 درصد میانگین عملکرد است. برای سایر ویژگی های نمو و رشد نیز پیش بینی های مدل مناسب بودند. بنابراین، می توان از این مدل برای شبیه سازی این ارقام استفاده نمود.

به منظور بررسی اثر مواد آلی مختلف بر عملکرد گندم نان، آزمایشی در سال زراعی 87 – 1386 در مزرعه پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی واحد دزفـول اجرا گردید. مواد آلی مورد استفاده بر روی رقم گندم وییرناک عبارتند از: 1- سـوزاندن بقایای گیاهی و استعمال کود شیمیایی (شاهد) 2- کاه و کلش باقیمانده از کشت قبلی گندم 3- کود مرغی 4- کود گوسفندی 5- کمپوست تهیه شده از تولید قارچ خوراکی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در چهار تکرار اجرا شد. نتایج حاصل نشان داد که، اختلاف آماری معنی داری برای صفات عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیکی و تعداد سنبله در واحد سطح بین مصرف مواد آلی مختلف وجود دارد، به طوری که تیمـار کود مرغی با 12400 کیلوگرم در هکتار عملکرد دانه، تعداد  760.2سنبله در واحد سطح و 25240 کیلوگرم در هکتار عملکرد بیولوژیکی بالاترین مقدار و تیمار سوختن بقایا (شاهد) با 5537 کیلوگرم در هکتار عملکرد دانه، تعداد 420.8 سنبله در واحد سطح و 11830 کیلوگرم در هکتار عملکرد بیولوژیکی پایین ترین میزان را به خود اختصاص داد. برای صفات تعداد دانه در سنبله، وزن دانه در سنبله، شاخص برداشت، وزن هزار دانه، تعداد سنبلچه در سنبله، ارتفاع ساقه، روند رشد دانه و شاخص سطح برگ (به جز مرحله آخر نمونه گیری) اختلاف آماری معنی داری مشاهده نشد. مصرف مواد آلی می تواند در راستای کشاورزی پایدار و افزایش عملکرد گندم تاثیر مفیدی بر جای به گذارد، به طوری که بهترین ماده آلی مـورد ستفاده در این تحـقیق تیمار کود مرغی است که باعث افزایش در عملکرد دانه نسبت به تیمار سوختن بقایای گیاهی (شاهد) شده است .